Asas Tiroid: Hipotiroidisme, Hipertiroidisme, Nodul Dan Bila Perlu Berjumpa Doktor

Penafian pendidikan kesihatan: Artikel ini menyediakan maklumat pendidikan kesihatan umum berdasarkan garis panduan klinikal dan penyelidikan yang diterbitkan. Ia bukan nasihat perubatan, tidak boleh digunakan untuk mendiagnosis penyakit tiroid, merancang rawatan, atau menggantikan penilaian doktor/endokrinologis. Jangan mula, henti, atau ubah sebarang ubat berdasarkan artikel ini. Jika anda bimbang tentang masalah tiroid, berbincang dengan doktor bertauliah.

Kelenjar tiroid terletak di bahagian hadapan leher, mengelilingi saluran pernafasan. Hormon T4 dan T3 membantu mengawal metabolisme, kadar denyutan jantung, dan suhu badan.

Apa Yang Dilakukan Oleh Tiroid

Tiroid ialah kelenjar kecil berbentuk rama-rama di bahagian hadapan leher. Walaupun kecil, ia menghasilkan hormon penting - terutamanya tiroksina (T4) dan triiodotironina (T3) - yang mengawal seberapa cepat badan menggunakan tenaga.

Hormon tiroid mempengaruhi metabolisme sel, kadar dan irama jantung, pengawalan suhu badan, fungsi otak, mood, kewaspadaan, serta tumbesaran dan perkembangan kanak-kanak.

Sistem ini dikawal oleh gelung maklum balas. Hipotalamus memberi isyarat kepada kelenjar pituitari, pituitari melepaskan TSH (thyroid-stimulating hormone), dan TSH mengarahkan tiroid menghasilkan T4 dan T3. Apabila paras hormon mencukupi, TSH biasanya menurun. Sebab itu TSH sering menjadi ujian saringan utama.

Hipotiroidisme: Tiroid Kurang Aktif

Hipotiroidisme bermaksud tiroid tidak menghasilkan hormon yang mencukupi untuk keperluan badan. Ia lebih kerap berlaku dalam kalangan wanita dan menjadi lebih biasa dengan peningkatan usia.

Punca biasa

• Tiroiditis Hashimoto - punca paling lazim di negara yang mempunyai iodin mencukupi. Sistem imun menyerang tiroid secara beransur-ansur.
• Selepas rawatan - selepas pembedahan tiroid atau rawatan iodin radioaktif, tisu tiroid yang tinggal mungkin tidak mencukupi.
• Kekurangan iodin - masih penting di beberapa bahagian dunia, tetapi lebih jarang di tempat dengan garam beriodin.
• Ubat tertentu - litium, amiodarone, dan sebahagian ubat imunoterapi boleh mengganggu fungsi tiroid.

Gejala biasa

• Keletihan dan tenaga rendah
• Tidak tahan sejuk
• Berat badan naik tanpa sebab jelas, biasanya sederhana
• Sembelit
• Kulit dan rambut kering
• Pemikiran perlahan atau brain fog
• Sakit dan kaku otot
• Haid lebih banyak atau tidak teratur
• Mood murung

Banyak gejala ini bertindih dengan keadaan lain dan penuaan biasa. Ujian darah diperlukan untuk mengesahkan diagnosis.

Hipotiroidisme subklinikal

Ini bermaksud TSH sedikit tinggi tetapi T4 bebas masih normal. Ramai orang tidak mempunyai gejala. Keputusan memantau atau merawat bergantung pada tahap TSH, gejala, umur, rancangan kehamilan, dan risiko kardiovaskular - keputusan ini perlu dibuat bersama doktor.

Hipertiroidisme: Tiroid Terlalu Aktif

Hipertiroidisme bermaksud tiroid menghasilkan terlalu banyak hormon, lalu mempercepat proses metabolik badan.

Punca biasa

• Penyakit Graves - penyakit autoimun di mana antibodi merangsang tiroid secara berlebihan. Ini punca hipertiroidisme paling lazim dan boleh melibatkan mata.
• Gondok multinodular toksik - satu atau lebih nodul menghasilkan hormon secara autonomi, lebih kerap pada orang lebih tua.
• Adenoma toksik - satu nodul panas menghasilkan hormon berlebihan.
• Tiroiditis - keradangan akibat virus, selepas bersalin, atau ubat boleh melepaskan hormon tersimpan dan menyebabkan hipertiroidisme sementara.

Gejala biasa

• Berat badan turun walaupun selera makan normal atau meningkat
• Tidak tahan panas dan banyak berpeluh
• Gegaran halus pada tangan
• Denyutan jantung cepat atau tidak teratur, termasuk palpitasi
• Cemas, mudah marah, atau gelisah
• Buang air besar lebih kerap atau cirit-birit
• Kelemahan otot
• Susah tidur
• Perubahan mata dalam penyakit Graves, seperti mata menonjol, kering, atau penglihatan berganda

Hipertiroidisme subklinikal

TSH rendah atau tertekan tetapi T4 dan T3 bebas masih normal. Walaupun gejala tidak ketara, keadaan ini boleh dikaitkan dengan risiko fibrilasi atrium dan kehilangan tulang, terutama pada orang lebih tua.

Nodul Tiroid Dan Gondok

Nodul tiroid sangat biasa. Ultrasound boleh menjumpainya dalam sebahagian besar orang dewasa, dan kebanyakannya jinak.

• Gondok bermaksud tiroid membesar. Ia boleh membesar secara sekata atau mempunyai nodul.
• Kebanyakan nodul tidak menyebabkan gejala dan ditemui secara kebetulan ketika imbasan untuk sebab lain.
• Penilaian lebih lanjut biasanya dipertimbangkan jika nodul besar, membesar, mempunyai ciri ultrasound mencurigakan, menyebabkan kesukaran menelan/bernafas, atau berkaitan ujian fungsi tiroid yang tidak normal.
• Biopsi aspirasi jarum halus (FNA) ialah kaedah standard untuk menilai nodul yang memerlukan pemeriksaan sitologi, biasanya dengan panduan ultrasound.

Latar belakang kanser tiroid

Sebahagian kecil nodul yang dibiopsi ialah kanser. Jenis yang paling lazim, seperti papilari dan folikular, selalunya mempunyai hasil rawatan jangka panjang yang sangat baik. Namun sebarang keputusan nodul perlu dibincang dengan doktor kerana penilaian dan susulan bergantung pada risiko individu.

Ujian Tiroid Biasa Dan Maksudnya

• TSH - ujian saringan utama. TSH tinggi biasanya mencadangkan tiroid kurang aktif; TSH rendah mencadangkan hormon tiroid berlebihan.
• T4 bebas - mengukur hormon tiroksina aktif yang tidak terikat dan membantu menilai tahap gangguan fungsi.
• T3 bebas - kadangkala diukur dalam hipertiroidisme, kerana T3 boleh meningkat secara tidak seimbang.
• Antibodi TPO - menyokong penyakit tiroid autoimun seperti Hashimoto dan kadangkala Graves.
• TRAb - antibodi reseptor TSH yang lebih khusus untuk penyakit Graves.
• Ultrasound tiroid - menilai saiz kelenjar, ciri nodul, dan sama ada FNA perlu dipertimbangkan.
• Imbasan pengambilan iodin radioaktif - membantu membezakan punca hipertiroidisme seperti Graves, nodul panas, atau tiroiditis.

Had penting: satu bacaan TSH tidak selalu muktamad. Penyakit sementara, ubat, tekanan, dan perbezaan makmal boleh mempengaruhi keputusan. Doktor sering mengulangi ujian selepas beberapa minggu sebelum membuat keputusan rawatan.

Siapa Yang Berisiko Lebih Tinggi

• Wanita - penyakit tiroid lebih kerap berlaku pada wanita.
• Umur - hipotiroidisme meningkat dengan usia; hipertiroidisme daripada nodul juga lebih kerap pada orang tua.
• Sejarah keluarga - penyakit tiroid dan penyakit autoimun boleh berlaku dalam keluarga.
• Penyakit autoimun lain - diabetes jenis 1, penyakit seliak, artritis reumatoid, dan vitiligo dikaitkan dengan risiko lebih tinggi.
• Radiasi kepala atau leher terdahulu - meningkatkan risiko nodul dan kanser tiroid.
• Status iodin - kekurangan dan lebihan iodin boleh mencetuskan gangguan tiroid. Suplemen iodin atau kelp tanpa nasihat perubatan boleh memudaratkan.
• Ubat tertentu - amiodarone, litium, dan perencat checkpoint imun boleh menjejaskan tiroid.
• Tempoh selepas bersalin - tiroiditis selepas bersalin boleh berlaku dalam tahun pertama selepas kelahiran.

Pendekatan Yang Biasanya Membantu Pengurusan

Ini ialah prinsip umum. Bincangkan pelan khusus dengan doktor yang memahami keadaan anda.

• Pemantauan berkala - ujian TSH berkala boleh mengesan perubahan awal jika anda mempunyai penyakit tiroid atau faktor risiko.
• Ambil ubat seperti diarahkan - bagi pesakit yang telah diberi ubat tiroid, konsistensi membantu mengekalkan paras hormon stabil.
• Kenali gejala - faham tanda hipotiroidisme dan hipertiroidisme supaya anda tahu bila perlu mendapatkan penilaian.
• Elakkan suplemen iodin sendiri kecuali disarankan oleh doktor.
• Urus keadaan berkaitan - penyakit tiroid boleh bertindih dengan risiko kardiovaskular, kesihatan mental, dan kesihatan tulang.
• Beritahu doktor semua ubat dan suplemen - zat besi, kalsium, PPI, dan biotin boleh mengganggu penyerapan ubat atau keputusan ujian.

Tiada diet tiroid berasaskan bukti yang boleh menyembuhkan penyakit tiroid. Berhati-hati dengan suplemen yang dipasarkan untuk kesihatan tiroid kerana ia mungkin mengandungi hormon tiroid tersembunyi atau iodin berlebihan.

Apa Yang Mungkin Dibincangkan Oleh Doktor

Bahagian ini menerangkan pilihan rawatan secara umum sahaja. Ia bukan arahan untuk memulakan atau menukar rawatan.

Rawatan hipotiroidisme

• Levotiroksina, T4 sintetik - rawatan standard. Dos disesuaikan mengikut tindak balas TSH, berat badan, umur, dan keadaan klinikal.
• Pemantauan - TSH diperiksa semula secara berkala, dan selepas stabil biasanya dipantau setiap 6 hingga 12 bulan mengikut nasihat doktor.
• Hipotiroidisme subklinikal - tidak selalu memerlukan rawatan. Doktor akan menimbang TSH, gejala, umur, kehamilan, dan risiko jantung.

Rawatan hipertiroidisme

• Ubat antitiroid - methimazole atau carbimazole sering digunakan; propylthiouracil digunakan dalam keadaan tertentu.
• Iodin radioaktif - memusnahkan tisu tiroid terlalu aktif dan sering menyebabkan hipotiroidisme kekal yang memerlukan levotiroksina.
• Pembedahan tiroid - dipertimbangkan untuk gondok besar, nodul mencurigakan, atau apabila pilihan lain tidak sesuai.
• Penyekat beta - boleh digunakan sementara untuk mengurangkan gejala seperti palpitasi dan gegaran sementara rawatan utama berkesan.

Pengurusan nodul

• Pemantauan ultrasound - kebanyakan nodul jinak dipantau secara berkala.
• FNA - disyorkan untuk nodul lebih besar atau yang mempunyai ciri mencurigakan.
• Pembedahan - digunakan untuk kanser yang disahkan atau disyaki, nodul besar yang bergejala, atau keputusan biopsi yang tidak jelas.

Jangan mula, henti, atau laraskan sebarang ubat berdasarkan artikel ini. Rawatan tiroid memerlukan pemantauan dan pelarasan dos di bawah penyeliaan klinikal.

Bila Perlu Mendapatkan Bantuan Segera

Kebanyakan penyakit tiroid diuruskan dalam penjagaan klinik biasa, tetapi tanda berikut memerlukan bantuan segera:

• Tanda ribut tiroid - demam sangat tinggi, kadar jantung sangat laju, kekeliruan, gelisah, muntah, atau tidak sedarkan diri pada seseorang dengan hipertiroidisme yang diketahui atau disyaki.
• Tanda koma miksedema - suhu badan sangat rendah, mengantuk atau keliru teruk, degupan jantung sangat perlahan, atau sesak nafas pada hipotiroidisme berat yang tidak dirawat.
• Benjolan leher membesar dengan cepat - terutama jika disertai susah bernafas, susah menelan, atau suara serak.
• Gejala mata Graves yang teruk secara tiba-tiba - kehilangan penglihatan, tidak boleh menutup mata, atau sakit teruk ketika menggerakkan mata.

Soalan Untuk Ditanya Kepada Doktor

• TSH saya tidak normal - apakah maksudnya untuk saya, dan adakah perlu diulang sebelum rawatan?
• Adakah saya mempunyai Hashimoto atau Graves, dan apakah maksudnya untuk jangka panjang?
• Saya mempunyai nodul tiroid - adakah ia perlu biopsi atau boleh dipantau?
• Berapa kerap paras tiroid saya patut diperiksa?
• Adakah ubat atau suplemen saya boleh menjejaskan tiroid atau ujian darah?
• Saya merancang kehamilan - bagaimana tiroid saya perlu diuruskan?
• Gejala apa yang patut membuat saya mendapatkan rawatan sebelum janji temu seterusnya?
• Berdasarkan diagnosis saya, adakah ahli keluarga saya perlu disaring?

Sumber

• American Thyroid Association (ATA). Halaman pesakit hipotiroidisme, hipertiroidisme, dan nodul tiroid. thyroid.org
• Ross DS et al. 2016 ATA Guidelines for Diagnosis and Management of Hyperthyroidism. Thyroid. 2016.
• Haugen BR et al. 2015 ATA Guidelines for Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid. 2016.
• Jonklaas J et al. ATA Guidelines for Treatment of Hypothyroidism. Thyroid. 2014.
• Garber JR et al. ATA/AACE Clinical Practice Guidelines for Hypothyroidism in Adults. Thyroid. 2012.
• NIDDK. Thyroid Disease and Hashimoto Disease. niddk.nih.gov
• MedlinePlus. Thyroid Diseases. medlineplus.gov
• NHS. Overactive thyroid, underactive thyroid, and goitre. nhs.uk
• HealthHub Singapore. Thyroid disease. healthhub.sg
• Chaker L et al. Hypothyroidism. Lancet. 2017.
• Smith TJ, Hegedus L. Graves Disease. New England Journal of Medicine. 2016.